04 Mar Nürnberg Mahkemeleri: Adaletin Tarihi Zaferi mi, Siyasi Hesaplaşma mı?

Bu Makalede Neler Öğreneceksiniz?

• Nürnberg Mahkemelerinin tarihi arka planını ve neden kurulduğunu.
• Mahkemelerde yargılanan başlıca Nazi liderlerini ve onlara yöneltilen suçları.
• Mahkemelerin hukuki dayanaklarını ve uluslararası hukuk açısından önemini.
• Mahkemelerin yargılama sürecini, delilleri ve savunmaları.
• Mahkemelerin sonuçlarını, verilen cezaları ve etkilerini.
• Nürnberg Mahkemelerine yönelik eleştirileri ve tartışmaları.
• Mahkemelerin günümüz uluslararası ceza hukukuna etkilerini.

Nürnberg Mahkemeleri, 2. Dünya Savaşı’nın ardından, Nazi Almanyası’nın üst düzey yöneticilerinin ve askeri liderlerinin, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve barışa karşı suçlar gibi ağır suçlardan yargılandığı bir dizi askeri mahkemedir. 1945-1949 yılları arasında Almanya’nın Nürnberg şehrinde düzenlenen bu mahkemeler, uluslararası ceza hukukunun gelişiminde ve savaş suçlularının cezalandırılmasında bir dönüm noktası olarak kabul edilir. Ancak, mahkemelerin hukuki dayanağı, yargılama süreci ve sonuçları hakkında çeşitli eleştiriler ve tartışmalar da mevcuttur.

Nürnberg Mahkemelerinin Tarihi Arka Planı ve Kuruluşu

2. Dünya Savaşı, insanlık tarihinin en yıkıcı ve kanlı çatışmalarından biri olmuştur. Nazi Almanyası’nın işlediği soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar, savaşın ardından uluslararası toplumda büyük bir infial yaratmıştır. Müttefik Devletler, savaşın sorumlularının cezalandırılması gerektiği konusunda hemfikirdi. Bu amaçla, savaşın galipleri olan Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği, Birleşik Krallık ve Fransa, 8 Ağustos 1945’te Londra’da bir araya gelerek “Avrupa Eksen Devletlerinin Büyük Savaş Suçlularının Yargılanması ve Cezalandırılması Hakkında Anlaşma”nı imzalamışlardır. Bu anlaşma, Nürnberg Mahkemelerinin hukuki temelini oluşturmuştur. Anlaşmaya göre, Uluslararası Askeri Ceza Mahkemesi (IMT) kurulacak ve Nazi Almanyası’nın önde gelen liderleri, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve barışa karşı suçlar gibi uluslararası hukukun ihlali olan fiillerden yargılanacaktı.

Nürnberg şehrinin seçilmesinin çeşitli nedenleri vardı. Öncelikle, Nürnberg Nazi Partisi’nin propaganda mitinglerine ev sahipliği yapmış ve Nazi rejiminin sembolik merkezlerinden biri olmuştu. Ayrıca, savaş sırasında şehirde bulunan Adalet Sarayı, nispeten az hasar görmüştü ve yargılamalar için uygun bir mekandı. Son olarak, Nürnberg’in işgal bölgeleri arasında tarafsız bir konumda bulunması da seçiminde etkili olmuştur.

Nürnberg Mahkemelerinde Yargılanan Başlıca Nazi Liderleri ve Suçlamalar

Nürnberg Mahkemelerinde yargılanan başlıca Nazi liderleri arasında Hermann Göring, Wilhelm Keitel, Alfred Jodl, Ernst Kaltenbrunner, Joachim von Ribbentrop, Alfred Rosenberg, Hans Frank, Wilhelm Frick, Julius Streicher, Hjalmar Schacht, Karl Dönitz ve Erich Raeder gibi isimler yer almaktaydı. Bu kişilerin her birine, “Avrupa Eksen Devletlerinin Büyük Savaş Suçlularının Yargılanması ve Cezalandırılması Hakkında Anlaşma”nda tanımlanan dört temel suçlama yöneltilmiştir:

• Barışa karşı suçlar: Saldırı, bir savaş planlama, başlatma veya yürütme, uluslararası anlaşmaları ihlal etme.
• Savaş suçları: Savaş hukukunu veya geleneklerini ihlal etme, sivillere kötü muamele etme, esirleri öldürme, rehineleri alma, şehirleri ve köyleri gereksiz yere tahrip etme.
• İnsanlığa karşı suçlar: Cinayet, imha, köleleştirme, sürgün, ırkçı veya dini nedenlerle zulüm, savaş sırasında veya barış zamanında işlenen diğer insanlık dışı fiiller.
• Komplo: Bu suçlardan herhangi birini işlemek için komplo kurma.

Sanıkların her biri, suçlamalara karşı kendilerini savunma hakkına sahipti. Bazıları suçsuz olduklarını iddia ederken, bazıları emirleri yerine getirdiklerini veya yaptıklarından haberdar olmadıklarını savunmuştur. Savunmaların birçoğu, “üstün emir” savunması üzerine kuruluydu. Yani, sanıklar yaptıklarından sorumlu tutulmamalıydı çünkü üstlerinden emir almışlardı.

Nürnberg Mahkemelerinin Hukuki Dayanakları ve Uluslararası Hukuk Açısından Önemi

Nürnberg Mahkemelerinin hukuki dayanağı, “Avrupa Eksen Devletlerinin Büyük Savaş Suçlularının Yargılanması ve Cezalandırılması Hakkında Anlaşma”na dayanmaktadır. Ancak, mahkemelerin kurulduğu dönemde, uluslararası ceza hukuku henüz gelişme aşamasındaydı ve savaş suçları, insanlığa karşı suçlar gibi kavramlar henüz tam olarak tanımlanmamıştı. Bu nedenle, mahkemelerin hukuki dayanağı hakkında bazı eleştiriler yapılmıştır. Eleştirilerin başında, mahkemelerin “geriye dönük işleyen hukuk” ilkesini ihlal ettiği iddiası gelmektedir. Yani, mahkemeler, savaş sırasında işlenen fiilleri yargılamış, ancak bu fiillerin o dönemde uluslararası hukukta suç olarak tanımlanmamış olabileceği savunulmuştur. Ayrıca, mahkemelerin sadece Müttefik Devletler tarafından kurulması ve sadece Mihver Devletleri mensuplarını yargılaması, “kazanan tarafın adaleti” olarak nitelendirilmiş ve tarafsızlık ilkesinin ihlal edildiği iddia edilmiştir.

Tüm eleştirilere rağmen, Nürnberg Mahkemeleri, uluslararası ceza hukukunun gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Mahkemeler, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve barışa karşı suçlar gibi kavramların uluslararası hukukta tanımlanmasına ve cezalandırılmasına öncülük etmiştir. Nürnberg Prensipleri olarak bilinen ilkeler, daha sonra Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilmiş ve uluslararası ceza hukukunun temelini oluşturmuştur. Ayrıca, mahkemeler, savaş suçlularının cezalandırılması gerektiği fikrini yerleştirmiş ve gelecekteki uluslararası ceza mahkemelerinin kurulmasına zemin hazırlamıştır. Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) kurulması ve faaliyetleri, Nürnberg ruhunun günümüzdeki yansımalarından biri olarak görülebilir. UCM, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu gibi en ağır uluslararası suçları işleyen kişileri yargılamakla yetkilidir. (Wikipedia Uluslararası Ceza Mahkemesi)

Nürnberg Mahkemelerinin Yargılama Süreci, Deliller ve Savunmalar

Nürnberg Mahkemelerindeki yargılama süreci, oldukça karmaşık ve uzun sürmüştür. Her sanık, avukat tutma ve kendisini savunma hakkına sahipti. Savunma avukatları, sanıkların suçsuz olduğunu kanıtlamaya veya cezalarını hafifletmeye çalışmışlardır. Mahkemelerde, çok sayıda delil sunulmuştur. Bu deliller arasında, yazılı belgeler, fotoğraflar, filmler, tanık ifadeleri ve sanıkların itirafları yer almıştır. Delillerin çoğu, Nazi Almanyası’nın arşivlerinden elde edilmiş ve Nazi rejiminin suçlarını açıkça ortaya koymuştur.

Sanıkların savunmaları genellikle şu noktalara odaklanmıştır:

• Suçsuzluk iddiası
• Emirleri yerine getirme zorunluluğu (“Üstün emir” savunması)
• Yaptıklarından haberdar olmama
• Savaş koşullarının zorluğu
• Müttefik Devletlerin de savaş suçları işlediği iddiası

Mahkeme, tüm delilleri ve savunmaları dikkatle değerlendirmiş ve her sanık hakkında ayrı ayrı karar vermiştir.

Nürnberg Mahkemelerinin Sonuçları, Verilen Cezalar ve Etkileri

Nürnberg Mahkemelerinin sonucunda, yargılanan 22 Nazi liderinden 12’si ölüm cezasına çarptırılmıştır. Hermann Göring, Wilhelm Keitel, Alfred Jodl, Ernst Kaltenbrunner, Joachim von Ribbentrop, Alfred Rosenberg, Hans Frank, Wilhelm Frick, Julius Streicher, Fritz Sauckel, Arthur Seyss-Inquart ve Martin Bormann (gıyaben) ölüm cezası alan isimlerdir. Robert Ley, yargılama başlamadan önce hapishanede intihar etmiştir. Hjalmar Schacht, Franz von Papen ve Hans Fritzsche ise beraat etmişlerdir. Diğer sanıklar ise çeşitli hapis cezalarına çarptırılmışlardır. Örneğin, Karl Dönitz 10 yıl, Erich Raeder ömür boyu hapis cezası almıştır.

Ölüm cezasına çarptırılan sanıkların çoğu, 16 Ekim 1946’da asılarak idam edilmiştir. Hermann Göring ise idam edilmeden önce siyanür kapsülü içerek intihar etmiştir. Nürnberg Mahkemelerinin sonuçları, uluslararası toplumda büyük yankı uyandırmıştır. Mahkemeler, savaş suçlularının cezalandırılması gerektiği fikrini güçlendirmiş ve uluslararası ceza hukukunun gelişimine katkıda bulunmuştur.

Nürnberg Mahkemelerinin etkileri, sadece hukuki alanda değil, aynı zamanda siyasi ve ahlaki alanda da hissedilmiştir. Mahkemeler, Nazi rejiminin vahşetini ve suçlarını dünyaya duyurmuş ve bu rejimle yüzleşilmesine yardımcı olmuştur. Ayrıca, mahkemeler, insan haklarının ve uluslararası hukukun korunması gerektiği fikrini güçlendirmiştir.

Nürnberg Mahkemelerine Yönelik Eleştiriler ve Tartışmalar

Nürnberg Mahkemeleri, hukuki ve ahlaki açıdan önemli bir adım olmasına rağmen, bazı eleştirilere ve tartışmalara da konu olmuştur. Eleştirilerin başında, mahkemelerin “kazanan tarafın adaleti” olduğu iddiası gelmektedir. Yani, mahkemeler, sadece Mihver Devletleri mensuplarını yargılamış, ancak Müttefik Devletlerin de savaş suçları işlediği iddiaları göz ardı edilmiştir. Örneğin, Dresden’in bombalanması veya Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombası atılması gibi olaylar, Müttefik Devletlerin savaş suçları olarak nitelendirilmiş, ancak bu olaylar Nürnberg Mahkemelerinde yargılanmamıştır.

Ayrıca, mahkemelerin “geriye dönük işleyen hukuk” ilkesini ihlal ettiği de sıkça dile getirilen bir eleştiridir. Yani, mahkemeler, savaş sırasında işlenen fiilleri yargılamış, ancak bu fiillerin o dönemde uluslararası hukukta suç olarak tanımlanmamış olabileceği savunulmuştur. Özellikle, “barışa karşı suçlar” kavramının o dönemde uluslararası hukukta henüz tam olarak tanımlanmamış olması, bu eleştirinin temelini oluşturmaktadır.

Bazı hukukçular, mahkemelerin yargılama sürecinin de adil olmadığı görüşündedir. Özellikle, savunma avukatlarının yeterince desteklenmediği ve delillerin taraflı bir şekilde değerlendirildiği iddia edilmiştir. Ayrıca, bazı sanıkların itiraflarının işkence altında alındığı da iddia edilmiştir. Bu eleştirilere rağmen, Nürnberg Mahkemelerinin uluslararası ceza hukukunun gelişimine yaptığı katkılar ve savaş suçlularının cezalandırılması gerektiği fikrini yerleştirmesi, tartışılmaz bir gerçektir.

Nürnberg Mahkemelerinin Günümüz Uluslararası Ceza Hukukuna Etkileri

Nürnberg Mahkemeleri, günümüz uluslararası ceza hukukuna önemli etkilerde bulunmuştur. Mahkemelerin ortaya koyduğu ilkeler, Birleşmiş Milletler tarafından kabul edilmiş ve uluslararası ceza hukukunun temelini oluşturmuştur. Bu ilkeler, savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırım gibi en ağır uluslararası suçların tanımlanmasına ve cezalandırılmasına öncülük etmiştir.

Nürnberg Mahkemelerinin bir diğer önemli etkisi, Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) kurulmasına zemin hazırlamasıdır. UCM, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçu gibi en ağır uluslararası suçları işleyen kişileri yargılamakla yetkilidir. UCM, Nürnberg Mahkemelerinin mirasını devralmış ve uluslararası ceza hukukunun uygulanmasında önemli bir rol oynamaktadır. Ancak, UCM’nin yetki alanı ve etkinliği hakkında çeşitli tartışmalar devam etmektedir. Özellikle, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya ve Çin gibi bazı büyük devletlerin UCM’ye taraf olmaması, mahkemenin evrenselleşmesini engellemektedir.

Nürnberg Mahkemeleri, savaş suçlularının cezalandırılması gerektiği fikrini yerleştirmiş ve bu fikir, günümüz uluslararası ceza hukukunun temelini oluşturmaktadır. Ancak, uluslararası ceza hukukunun uygulanmasında hala çeşitli zorluklar ve engeller bulunmaktadır. Özellikle, devletlerin egemenlik hakları, siyasi çıkarlar ve uluslararası ilişkilerdeki güç dengeleri, uluslararası ceza hukukunun etkin bir şekilde uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Buna rağmen, Nürnberg Mahkemeleri, insanlığın ortak vicdanının bir ifadesi olarak kabul edilmeli ve gelecekteki uluslararası suçların önlenmesi için bir ders niteliğinde olmalıdır.

Kaynaklar

• Taylor, Telford. *The Anatomy of the Nuremberg Trials*. Little, Brown, 1992.
• Conot, Robert E. *Justice at Nuremberg*. Carroll & Graf Publishers, 1983.
• Tusa, Ann, and John Tusa. *The Nuremberg Trial*. Cooper Square Press, 2002.
• Wikipedia Uluslararası Ceza Mahkemesi

Yazar

Admin

Tüm Yazılarını Gör